Vrede en Ge­rech­tig­heid

Houvast in ver­an­de­rende tij­den

Brief van de Rooms-Katho­lieke bis­schop­pen van Neder­land

Dier­ba­re broe­ders en zusters in Christus,

De poli­tieke, sociale, econo­mische en culturele wereldorde is aan het ver­an­de­ren. Meer­dere lan­den brei­den hun invloed uit over hun grenzen heen. Daarbij laten hun rege­ringen zich steeds min­der gelegen liggen aan inter­na­tio­nale organi­sa­ties die de macht van in­di­vi­duele lan­den beperken. Door de nadruk op het eigen­be­lang neemt de inter­na­tio­nale soli­da­ri­teit af. De ver­an­de­ringen van de wereldorde lei­den tot onrust, instabili­teit en con­flic­ten. Ook in Neder­land merken we de gevolgen daar­van, voor onze vrij­heid, wel­vaart en vei­lig­heid.

Te mid­den van alle ver­an­de­ringen vin­den we houvast, rich­ting, hoop en troost in ons geloof dat oproept te bid­den voor en te werken aan vrede en ge­rech­tig­heid, indach­tig de eerste woor­den van de Verrezen Heer: “Vrede zij u.”(Joh. 20)

Vrede en ge­rech­tig­heid zijn met elkaar verbon­den. De profeet Jesaja (32,17) zegt dat vrede een vrucht is van ge­rech­tig­heid. In de brief van Jacobus (3,18) staat dat ge­rech­tig­heid een vrucht is van vrede. Waar onge­rech­tig­heid is, kan geen vrede zijn en waar onvrede is, krijgt ge­rech­tig­heid geen kans. Vrede komt niet voort uit geweld en afschrik­king, maar uit ge­rech­tig­heid. Vrede is niet alleen het afzien van geweld, maar het zoeken en behou­den van verbin­ding. Vrede is niet de tegen­stan­der ont­wa­penen en verslaan, maar uit­ein­delijk weer in zijn waar­dig­heid her­stel­len. Vrede betekent werken aan een ge­za­men­lijke toe­komst, waarin bronnen van conflict wor­den weg­ge­no­men en wegen gevon­den wor­den om con­flic­ten op te lossen. Vrede gaat om het zoeken van het ge­za­men­lijk goede, het ‘bonum commune’, voor de strij­dende partijen en daar­mee ook voor de regio en uit­ein­delijk voor de hele wereld.

Er kunnen zich situaties voordoen waarin gebruik van geweld ter ver­de­di­ging, alleen in allerlaatste instantie, gele­gi­ti­meerd is zoals wanneer het eigen land wordt aan­ge­vallen of bij schen­dingen van mensen­rechten. In alle gevallen dient het geweld pro­por­tio­neel, doel­ma­tig en beperkt te blijven. Coördinatie en legitime­ring door organi­sa­ties zoals de Verenigde Naties of de Europese Unie is daarbij nodig.

De over­heid dient de men­se­lijke waar­dig­heid te be­scher­men. Men­se­lijke waar­dig­heid is het lei­dend beginsel voor het democra­tisch proces, waarin mensen hun meningen uitdrukken en gezagshebbers bij verkie­zingen getoetst wor­den. Men­se­lijke waar­dig­heid komt naar voren in een rechts­staat, waarin mensen objec­tief en onaf­han­ke­lijk wor­den behandeld, en waarbij niet macht maar ge­za­men­lijk opge­stelde regel­ge­ving het on­der­lin­ge sa­men­le­ven bepaalt. Vanuit de over­heid moet de maat­schap­pe­lijke pluriformi­teit die elke samen­le­ving kenmerkt wor­den beschermd, waardoor min­der­he­den zich­zelf kunnen zijn en in vrede met elkaar kunnen leven. Ook dient er vrije pers en nieuwsga­ring te zijn, zodat mensen zich vrij kunnen uiten en in­for­meren.

Paus Johannes XXIII schreef in zijn en­cy­cliek ‘Pacem in terris’ (1963) “dat er in plaats van het criterium voor vrede dat steunt op een evenwicht van bewape­ning, het principe komt dat er alleen maar in weder­zijds ver­trouwen aan een vrede gebouwd kan wor­den” (61). Door diplomatie en geweld­loze acties kan de waar­dig­heid van zowel de slacht­of­fers als van de daders overeind blijven en zo kansen bie­den aan herstel van vrede en ge­rech­tig­heid.

Paus Leo XIV pleit bij con­flic­ten voort­du­rend voor ont­wa­pening, dialoog en beke­ring van harten. In zijn vredes­ge­bed, vaak gericht aan Maria Koningin van de Vrede, roept hij op tot ‘onge­wa­pende en ont­wa­penende vrede’: “Ons gebed voor vrede gaat onvermin­derd door, in het bij­zon­der door het ge­za­men­lijk bid­den van de heilige rozen­krans. En uit deze voor­bede van het hart komen vele gebaren van evan­ge­lische naasten­liefde, concrete nabij­heid en soli­da­ri­teit voort” (Angelustoe­spraak 26 ok­to­ber 2025). De paus bena­drukt in zijn bood­schap voor Wereld­vre­dedag 2026 dat het nood­za­ke­lijk is “ieder gees­te­lijk, cultureel en poli­tiek ini­tia­tief dat de hoop op vrede levend houdt, te motiveren en te onder­steunen”. In zijn gebed voor de maand maart 2026 gaat de paus daar op ver­der: “Ontwapen onze harten van haat, wrok en onver­schil­lig­heid, opdat wij instru­menten van ver­zoe­ning mogen wor­den.”

Wij zijn ge­roe­pen bij te dragen aan het wel­zijn van anderen, en daar­mee aan hun vei­lig­heid. Er is een breed gedragen Europees per­spec­tief op vei­lig­heid nodig dat gebaseerd is op vrede waarin men­se­lijke waar­dig­heid, ter­ri­to­ri­ale in­te­gri­teit, natio­nale soevereini­teit en inter­na­tio­nale soli­da­ri­teit de lei­dende waar­den zijn. Binnen de organi­sa­ties van het maat­schap­pe­lijk mid­den­veld, waartoe ook onze Kerk behoort, moeten we het gesprek voeren over hoe we als gehele samen­le­ving weer­baar­der kunnen zijn.

Paus Leo XIV bena­drukt steeds dat ware vei­lig­heid niet voort­komt uit controle gevoed door angst, maar uit ver­trouwen, ge­rech­tig­heid en soli­da­ri­teit tussen volkeren. In navol­ging van zijn voor­gan­ger paus Fran­cis­cus ziet de paus gelo­vi­gen van ver­schil­lende tradities en alle mensen van goede wil als broe­ders en zusters die zich ge­za­men­lijk inzetten voor vrede en ge­rech­tig­heid. Daardoor ont­staat er een we­reld­wijde, grensoverstijgende en mensenverbin­dende smeek­bede voor vrede en ge­rech­tig­heid.

In zijn gebed voor de maand maart van 2026 bidt de paus: “Moge elk vrien­de­lijk woord, elk gebaar van ver­zoe­ning en elke keuze voor dialoog zaadjes zijn voor een nieuwe wereld.”

Samen met u sluiten wij ons van harte aan bij het vredes­ge­bed van de paus. Zijn oproep te bid­den voor en te blijven werken aan vrede en ge­rech­tig­heid is een houvast in ver­an­de­rende tij­den. Nu wij onderweg zijn naar Pink­ste­ren, moge de Heilige Geest ons die vrede schenken.

Baarn, tweede week van Pasen,15 april 2026

De Rooms-Katho­lieke bis­schop­pen van Neder­land